Ngành logistics phục vụ thương mại điện tử tại Việt Nam đang trải qua giai đoạn thanh lọc khi các đơn vị giao hàng như Ninja Van và Flex Speed (LEX) lần lượt rút khỏi thị trường do áp lực từ các sàn TMĐT lớn như Shopee và TikTok Shop.
Ông Yeung Kin Lok, Giám đốc Ninja Van Việt Nam, chia sẻ với The Business Times rằng "rủi ro tập trung" là thách thức lớn nhất khi công ty phải đối mặt với cuộc chiến về giá và sự ưu tiên hệ thống vận chuyển nội bộ của các sàn TMĐT. Ninja Van đã ngừng dịch vụ chuyển phát nhanh tại Việt Nam từ tháng 9 năm ngoái, kết thúc gần một thập kỷ hoạt động trong lĩnh vực này.
Thế độc quyền của Shopee và TikTok Shop trong phân phối đơn hàng
Thị trường TMĐT Việt Nam trị giá hơn 20 tỷ SGD đang dần hình thành thế "song mã" giữa Shopee và TikTok Shop, khiến quyền kiểm soát đơn hàng chuyển sang tay các nền tảng này. Hai đơn vị vận chuyển có xuất xứ Đông Nam Á là SPX Express (Shopee Express) và J&T Express (liên kết với TikTok Shop) hiện chiếm phần lớn các đơn hàng giá trị cao.
Theo ông Li Jianggan, CEO Momentum Works, các sàn TMĐT tại Đông Nam Á là bên phân bổ đơn hàng dựa trên giá và chất lượng dịch vụ, trái ngược với Trung Quốc, nơi người bán lựa chọn đơn vị vận chuyển. Điều này làm giảm quyền tự quyết của các hãng vận chuyển về nguồn đơn, tiêu chuẩn dịch vụ và giá cả, dẫn đến việc chỉ có một số ít doanh nghiệp lớn có thể duy trì hoạt động.
Áp lực cạnh tranh và chi phí tăng cao
Lượng đơn hàng từ các sàn như Sendo, Tiki và Lazada giảm, trong khi các công ty logistics lớn duy trì mức giá thấp để giữ thị phần, gây áp lực lên các đối tác vận tải như công ty Đức Long. Ông Nguyễn Văn Linh, chủ công ty Đức Long, cho biết hiệu suất hoạt động của hơn 120 xe, trong đó có khoảng 100 xe tải phục vụ Ninja Van, giảm mạnh do khối lượng hàng trên mỗi chuyến ít đi. Đồng thời, chi phí nhiên liệu và nhân công tăng nhưng cước phí vận tải không thể điều chỉnh tăng theo.
Thách thức của các mô hình logistics hiện tại
Mô hình vận chuyển nội bộ của các sàn như SPX và LEX có ưu thế về khối lượng đơn hàng lớn nhưng cũng gặp hạn chế khi không thể mở rộng nhận đơn từ các sàn đối thủ do rào cản cạnh tranh. Việc LEX thu hẹp hoạt động giao hàng chặng cuối tại Việt Nam phản ánh khó khăn trong duy trì hệ thống vận chuyển quy mô lớn khi nền tảng mẹ không đủ sức mạnh thị trường. Mô hình công ty giao hàng trung lập đa nền tảng cũng đang đối mặt với nhiều thách thức trong bối cảnh thị trường bị chi phối bởi các nền tảng lớn.
Những biến động này dự báo thị trường logistics TMĐT Việt Nam sẽ tiếp tục sáp nhập và chỉ còn lại một số ít doanh nghiệp lớn đủ sức cạnh tranh trong tương lai.